Tasarım Hakkına Tecavüz

Tasarım hakkına tecavüz, tasarım sahibinin izni olmaksızın üretilmesi, taklit edilmesi, hukuki haklarının kullanılmasıdır. Bir tasarım, fikri emeğin ve yenilikçi düşüncesinin sonucunda ortaya çıkmaktadır. Bu sebeple, tasarım hakkına tecavüz halinde hem tazminat sorumluluğu hem de cezai sorumluluk doğmaktadır.

Tasarım, bir sınai hak olup, koruması tescile tabidir. Tasarım hak sahibinin SMK kapsamında yer alan tazminat talep etme, tecavüz eden hakkında ceza yargılaması başlatması için tasarımı tescil ettirmesi gerekmektedir. Tescilsiz tasarım hakkına tecavüz halinde başvurulacak hukuki imkanlar ayrı bir başlık aşağıda anlatılmıştır. Aşağıda belirteceğimiz hususlar, tescilli bir tasarım için geçerli olup, tescilsiz tasarım hakkına tecavüz halinde başvurulacak hukuki imkanlar aşağıda ayrı bir başlık bu makalemizde anlatılmıştır.

Tasarım Hakkına Tecavüz Sayılan Fiiller

Tasarım hakkına tecavüz sayılan fiiller SMK m.81 hükmünde düzenlenmiştir:

• Tasarım sahibinin izni olmaksızın, tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünün aynısını veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerini üretmek, piyasaya sunmak, satmak, sözleşme yapmak ve diğer ticari amaçla eylemlerde bulunmak,
• Tasarım hakkın sahibi tarafından tesis edilen lisans sözleşmesinin haklarını izinsiz genişletmek veya devretmek,
• Tasarımın gaspı.

Tasarım Hakkının Çalınması (Tasarımın Gaspı)

Tasarım hakkının ihlallerinden biri olan gasp SMK m.71 hükmünde ayrı bir hüküm olarak düzenlenmiştir. Tasarımın gaspı; bir ürün üzerinde tasarım hakkı kendisinde olmamasına rağmen kişinin kamuoyuna sunması veya tescil ettirmesidir.

Tasarım hakkının gaspı halinde hak sahibi, tescilin yayınlanması veya kamuoyuna sunulmasından itibaren 3 yıl içerisinde hak sahipliği davası açabilmektedir. Tasarım hakkını çalan kişi kötü niyetli olması halinde 3 yıllık süre dikkate alınmaz, hak sahibi her zaman dava açabilir.

Tasarım Hakkına Tecavüz Durumunda Başvurulacak Hukuki İmkanlar

Tasarım hakkına tecavüz durumunda hem hukuki hem de cezai sorumluluk doğmaktadır. Tasarım hakkı sahibinin, ivedilikle ihtiyati tedbir yoluyla tecavüzü sonlandırması ve akabinde tazminat ve ceza yargılama prosedürlerini başlatması gerekmektedir. Genel olarak tasarım hakkına tecavüz halinde başvurulacak hukuki imkanlar:

• Tecavüzün önlenmesi ve sonuçlarının ortadan kaldırılması,
• Maddi ve manevi tazminat,
• Ceza yargılaması

Tasarım Hakkına Tecavüzüz Tespiti Davası

Tasarım hakkı tecavüze uğrayan veya uğramakta olan hak sahipleri, tecavüzün varlığını ispatlamak için açtığı davadır.  Bu davanın açılması için kusur veya zarar şartı aranmamaktadır.

Tasarım Hakkına Tecavüzüz Önlenmesi (Men’i) Davası

Bir tasarım hakkına tecavüz fiillerinin gerçekleşme üzere veya tekrarlanması muhtelem olması halinde önlenmesi amacıyla ikame edilen davadır. Tespit davasında olduğu gibi, bu davada da kusur veya zarar şartı aranmamaktadır.

Tasarım Hakkına Tecavüzün Durdurulması Davası

Bu dava, açılabilmesi için tasarım hakkına tecavüzün başlamış ve devam ediyor olması halinde açılabilmektedir.  Bu dava ile mahkemeden; taklit tasarım ürünlerin toplatılması, üretimin durdurulması gibi tecavüzün etkilerini ortadan kaldıran talepte bulunabilemektedir.

Tasarım Hakkına Tecavüz Halinde Tazminat Davaları

Tasarım hakkına tecavüz halinde hak sahibi tarafından hem maddi hem de manevi tazminat bulunma hakkı mevcuttur. Maddi ve manevi tazminat talebinde bulunabilmek için kusur ve zararın ispatı gerekmektedir.

Manevi tazminat, tasarım hakkı sahibinin fiili kaybı ve yoksun kalınan kazancını kapsamaktadır. Fiili kayıp, tecavüzün ortadan kaldırılması için yapılan masrafları, itibar kaybının yeniden kazanılması için katlanan giderleri kapsamaktadır. Yoksun kalınan kar ise üç şekilde hesaplanmaktadır;

• Tasarım hakkına tecavüz fiili bir lisans sözleşmesi kapsamında yapılsaydı lisans sözleşmesinin ücreti,
• Tasarım hakkına tecavüz edenin net karı,
• Tasarım hakkına tecavüz olmasaydı tasarımdan elde edilen kazanç

Tasarım sahibi, yukarıda belirtilen seçimlik haklardan kendisi için en avantajlı olanı seçmektedir.

Manevi tazminat ise, tasarım hakkını ihlali süre boyunca yaşanılan psikolojik zorlukların karşılığında ödenen bedeldir. Bir başka manevi tazminat kalemi ise itibar tazminattır. İtibar tazminatı, tasarımın kötü bir şekilde taklit edilmesi veya uygun olmayan şartlarda piyasaya sürülmesiyle yaşanılan itibar kaybı için ödenen ayrı bir tazminat türüdür.

Tasarım Hakkının Korunması

Bir tasarım hakkının korunmasının en efektif yolu TÜRKPATENT nezdinde tescil edilmesidir. Tasarım tescili yoluyla bir ürün üzerindeki yenilikçi ve ayırt edici çalışmaların tarafınıza ait olduğu alenileşmektedir. Tasarım tescili yoluyla SMK kapsamında koruma sağlanmakta olup, tasarım hakkını ihlali halinde başvurabileceğiniz birçok hukuki imkân vardır. Detaylı bilgi için “tasarım tescili” sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Tasarım hakkının koruması, tasarım tescili başvuru tarihinden itibaren 5 yıldır. Tasarım tescili 4 kez yenileneme hakkı olup, toplam 25 yıl süre boyunca korunmaktadır.

Tasarım hakkının korunmasının diğer bir yolu kamuoyuyla paylaşmaktadır. Kamuoyuyla paylaşılan bir tasarım, aksi ispatlanana kadar paylaşan kişiye ait sayılmaktadır. Ayrıca, kamuoyuyla paylaşılan bir ürün, paylaşma tarihinden itibaren 12 ay içerisinde tescil işlemlerini başlatma imkânı bulunmaktadır.

Tescilsiz tasarım koruması ve İhlali

Tescilsiz tasarım koruması, ürünün kamuoyuyla paylaşmasından itibaren 3 yıldır. Bu sürenin sonrasında tescilsiz tasarımın korunması mümkün değildir. Söz konusu 3 yıl süre zarfından tasarım hakkı sahibi, tescilli bir tasarım hakkının ihlali halinde açılacak davaları açma hakkı mevcuttur. Ayrıca, bir tasarımın kamuoyuyla paylaşılmasından sonraki 12 aylık sürecinde tescili mümkündür.